ย่านาง อร่อยตำรับอีสาน ภูมิปัญญาในหม้อแกงหน่อไม้
ย่านางมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tiliacora triandra (Colebr.) Diels ลักษณะต้นเป็นเถาไม้เลื้อย ใบเป็นใบเดี่ยวใบพริกไทย ออกติดกับลำต้นแบบสลับรูปร่าง ลักษณะคล้ายรูปไข่หรือรูปไข่ขอบขนานปลายใบเรียว ฐานใบมน ขนาดใบยาว 5-10 เซนติเมตร พบได้ทั่วทุภาคในประเทศไทย
หมอยาภาคอีสานขนานนามพืชสมุนไพรชนิดนี้ว่า ย่าหมื่นปีไม่แก่ สรรพคุณของใบย่านางมีรสจืดขม ใช้ถอนพิษ แก้ไข้ แก้ไข้รากสาด ไข้เซื่องซึม ไข้หัว ไข้พิษ ปวดหัวตัวร้อน อีสุกอีใส หัด ลิ้นกระด้างคางแข็ง ใช้ทำยากวาดคอ แก้ไข้ฝีดาษ ไข้ดำแดง
ถ้านำน้ำคั้นใบย่านางมาสระผมจะช่วยให้ผมดำ นุ่มสลวย ส่วนราใช้ต้มเป็นยาแก้อีสุกอีใส ตุ่มผื่น ถ้านำรากย่านางผสมรากหมาน้อยมาต้ม แก้ไข้มาเลเรียได้ ส่วนเถาย่านางใช้ทำเชือกหรือใช้มัดตับหญ้าคา นิยมใช้มุงหลังคา เพราะมีความเหนียวทนทาน
ปัจจุบันชาวอีสานนำน้ำคั้นใบย่านางมาปรุงอาหารหลายเมนู เช่น แกงหน่อไม้ แกงอ่อม แกงเห็ด ต้มเปรอะ แกงขี้เหล็ก แกงขนุน แกงผักอีลอก แกงยอดหวาย นำไปทำอ่อมและหมก เพื่อลดระดับกรดยูริก และความขมของหน่อไม้ เพิ่มคลอโรฟิลล์และเบต้าแคโรทีนให้กับอาหาร
ใบย่านาง แหล่งคลอโรฟิลล์พื้นบ้าน
นอกจากนี้ในน้ำคั้นใบย่านางสีเขียวเข้ม ยังมีสารคลอโรฟิลล์สูง แม้ร่างกายจะดูดซึมไปใช้ไม่ได้ แต่คลอโรฟิลล์มีคุณสมบัติเป็นสารแอนติออกซิแดนต์ ช่วยลดปริมาณสารก่อมะเร็งที่ดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย โดยมีคำแนะนำคือ ควรคั้นสดแล้วดื่มทันทีเพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุด
ขณะนี้การศึกษาพบสรรพคุณว่า น้ำคั้นใบย่านาง ช่วยลดไข้ แก้ปวด ลดความดันโลหิต ต้านเชื้อจุลชีพ ต้านการแพ้ ลดการหดเกร็งของลำไส้ ต้านการเจริญของเซลล์มะเร็งได้
ล่าสุดงานวิจัยจากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ พบว่า ในใบย่านางมีสารต้านมะเร็งเต้านม เนื่องจากมีสารประกอบฟีนอลิก ซึ่งมีคุณสมบัติเป็นสารแอนติออกซิแดนต์ ช่วยลดความเสื่อมของเซลล์
นอกจากนี้งานวิจัยของทีมวิจัยจากคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่นยังพบว่า สารสกัดใบย่านางมีฤทธิ์กระตุ้นเอนไซม์ไทโรซิเนสได้ดีที่สุด เมื่อเทียบกับสารสกัดใบหม่อน ใบบัวบก และอัญชัน ซึ่งเหมาะที่จะนำไปพัฒนาเป็นเวชสำอาง เพื่อป้องกันผมหงอกก่อนวัยอีกด้วย
RESEARCH UPDATE ย่านาง ลดไข้ ลดความดันเลือด
สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า ใยบ่านางมีวิตามินซี เส้นใยอาหาร แคลเซียม เหล็ก เบต้าแคโรทีน และวิตามินเอสูง
มีการศึกษาพบว่า สารสกัดใบย่านางมีฤทธิ์ลดไข้ ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อมาลาเรีย Plasmodium falciparum แก้ปวด ลดความดันโลหิต กระตุ้นการเพิ่มจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดขาว ต้านเชื้อจุลชีพ ต้านการแพ้ ลดการหดเกร็งของลำไส้ ต้านการเจริญของเซลล์มะเร็ง ยับยั้งเอนไซม์ Acetylcholinesterase ลดการดูดซึมคอเลสเตอรอล และมีฤทธิ์อ่อนๆ ในการต้านอนุมูลอิสระ
การกินแบบดั้งเดิมเช่นเดียวกับปู่ย่าตายายของเรานั้นแสนเรียบง่าย ประหยัด และลงตัวกับร่างกาย จิตใจ และสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยที่สุดแล้ว เมื่อนำมาปฏิบัติควบคู่กับวิถีชีวิต ย่อมช่วยให้สุขภาพกาย - ใจแข็งแรงได้เป็นอย่างดี
ศิริกร โพธิจักร