กระทุงหมาบ้า

กระทุงหมาบ้า

กระทุงหมาบ้ามีชื่อท้องถิ่นที่เรียกกันได้อีกว่า ผักฮ้วนหมู หรือผักฮ้วน เป็นไม้เถาเลื้อยเนื้อแข็งและมีอายุหลายปี ลำต้นกลมสีน้ำตาลอ่อน และเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแกมดำเมื่อแก่ ลำต้นมีรอยแตกและมีจุดสีขาวอยู่ที่ผิวของลำต้น ตามลำต้นและใบ ถ้าหักจะมียางสีขาว

ใบเป็นใบเดี่ยว ออกตามข้อ ตรงกันข้ามกันใบรูปไข่ ไม่มีหูใบ ขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่นเล็กน้อย ปลายใบแหลม ฐานใบเว้ากลมเข้าหากันคล้ายใบโพธิ์ ใบสีเขียวหลังใบสีเขียวอ่อนกว่าหน้าใบเล็กน้อย ใบเป็นมันและเห็นเส้นกลางใบชัดเจน ใบกว้าง 4-17.5 ซม. ยาว 6-21.5 ซม. ดอกเป็นดอกช่อ กลีบดอกสีเขียวอ่อน หรือสีเขียวอมเหลืองออกเป็นช่อที่ซอกใบหรือตามข้อ แต่ละช่อมีดอกย่อยมากกว่า 20 ดอก ดอกแต่ละดอกเป็นดอกสมบูรณ์เพศกลีบเรียง 5 กลีบ แยกกันหรือตดกันที่ฐานเล็กน้อย กลีบดอก 5 กลีบ ติดกันเป็นท่อที่โคนเวลาบานกลีบดอกจะกางออก ผลเป็นฝักคู่รูปหอก ปลายตัด สีเขียวอ่อน และมีจุดตามผิวของผัก

นิยมนำส่วนของยอดอ่อน ใบอ่อน และดอกอ่อน มาเป็นผักรับประทานกับอาหารรสจัด ที่ชาวเหนือและชาวอีสานนิยมรับประทานกันเป็นส่วนใหญ่ ผักฮ้วนหมูจะออกยอด่อเนื่องตลอดปี ในช่วงฤดูหนาวจะผลัดใบ และช่วงหน้าร้อนหรือหน้าแล้งจะผลิใบใหม่ ชาวบ้านชอบรับประทานผักฮ้วนหมูในช่วงหน้าแล้ง เพราะรสอร่อยกว่าหน้าฝน ชาวบ้านเล่าว่า “หน้าฝนผักฮ้วนหมูจะขมมาก แต่หน้าแล้งจะมีรสขมออกหวาน”

นอกจากนี้ยอดอ่อนยังสามารถรับประทานเป็นผักสดแกล้มกับน้ำพริกหรอืตำมะม่วง จะทำให้รสชาติอร่อย ยอดอ่อน ใบอ่อนและดอกอ่อนนำมาต้มหรือลวกให้สุกเป็นผักจิ้มกับน้ำพริกหรือแจ่ว ป่นของชาวอีสาน สำหรับชาวเหนือนำผักฮ้วนหมูมาแกงกับปลาแห้ง

สรรถคุณทางยาสมุนไพร รสของผักฮ้วนหมูมีรสขมอมหวานมัน ช่วยบรรเทาความร้อนในร่างกาย ช่วยเจริญอาหาร